LİNUX TERMİNAL VE SHELL SCRİPTİNG

# Neredeyim?
pwd                    # /home/ali/projeler
 
# Dizin içeriğini listele
ls                     # Basit liste
ls -la                 # Gizli dosyalar dahil, detaylı
ls -lh                 # Okunabilir boyutlar (KB, MB)
ls -lt                 # Değişiklik zamanına göre sırala
 
# Dizin değiştir
cd /var/log           # Mutlak yol
cd ../..              # İki üst dizine çık
cd ~                  # Home dizini
cd -                  # Önceki dizine dön
 
# Dizin oluştur
mkdir proje
mkdir -p src/components/ui   # İç içe dizinler
 
# Dosya işlemleri
cp kaynak.txt hedef.txt      # Kopyala
cp -r kaynak-klasor/ hedef/  # Klasörü kopyala
mv eski-ad.txt yeni-ad.txt   # Taşı/yeniden adlandır
rm dosya.txt                 # Sil
rm -rf klasor/               # Klasörü zorla sil (DİKKATLİ!)

# Kısa dosyalar
cat dosya.txt           # Tamamını göster
head -20 dosya.txt      # İlk 20 satır
tail -20 dosya.txt      # Son 20 satır
tail -f /var/log/app.log # Canlı takip (log izleme)
 
# Uzun dosyalar
less dosya.txt          # Sayfalı okuma (q = çık, / = ara)
more dosya.txt          # Basit sayfalı okuma
 
# Dosya bilgisi
file dosya.bin          # Dosya türü
wc -l dosya.txt         # Satır sayısı
wc -w dosya.txt         # Kelime sayısı
du -sh klasor/          # Dizin boyutu
df -h                   # Disk kullanımı

# grep — metin arama
grep "hata" /var/log/app.log           # Satır ara
grep -i "ERROR" log.txt                # Büyük/küçük harf duyarsız
grep -r "TODO" src/                    # Klasörde recursive ara
grep -n "import" server.ts             # Satır numarası göster
grep -v "DEBUG" log.txt                # Eşleşmeyenleri göster
grep -E "^[0-9]+" veri.txt            # Regex ile ara
 
# find — dosya arama
find . -name "*.log"                   # Uzantıya göre
find . -name "*.ts" -newer package.json # package.json'dan yeni
find /tmp -mtime +7 -delete            # 7 günden eski, sil
find . -type d -name "__pycache__"     # Sadece dizinler
find . -size +10M                      # 10MB'dan büyük
 
# locate — veritabanından hızlı arama
sudo updatedb                         # Veritabanını güncelle
locate nginx.conf

# | (pipe) — bir komutun çıktısını diğerine gönder
cat /var/log/auth.log | grep "Failed" | tail -20
ps aux | grep nginx | grep -v grep
 
# > — dosyaya yaz (üzerine yaz)
ls -la > dosya-listesi.txt
 
# >> — dosyaya ekle
echo "Log kaydı $(date)" >> uygulama.log
 
# 2> — hata çıktısını yönlendir
komut 2> hatalar.txt
komut > cikti.txt 2>&1  # Hem normal hem hata aynı dosyaya
 
# /dev/null — çıktıyı yok et
komut > /dev/null 2>&1
 
# tee — hem ekrana hem dosyaya
make build 2>&1 | tee build.log
 
# xargs — çıktıyı argüman olarak kullan
find . -name "*.log" | xargs rm        # Tüm log dosyalarını sil
cat dosyalar.txt | xargs wc -l         # Her dosyanın satır sayısı

# Çalışan süreçler
ps aux                                # Tüm süreçler
ps aux | grep "node"                  # Node süreçleri
top                                   # Canlı sistem monitörü
htop                                  # Renkli, interaktif (kurulum gerekli)
 
# Süreç sonlandır
kill 1234                             # PID'e sinyal gönder (varsayılan: SIGTERM)
kill -9 1234                          # Zorla öldür (SIGKILL)
pkill -f "node server.js"             # İsimle öldür
 
# Arka plana gönder
npm run dev &                         # & ile arka plana
nohup npm start &                     # Terminal kapanınca da çalışsın
disown %1                             # Job'ı terminal'dan ayır
 
# Jobs
jobs                                  # Arka plan işleri
fg %1                                 # Öne getir
bg %1                                 # Arka plana gönder
Ctrl+Z                                # Süreci durdur (SIGSTOP)
Ctrl+C                                # Süreci sonlandır (SIGINT)

# İzin yapısı: [türü][sahip][grup][diğer]
# -rwxr-xr--   sahip=rwx, grup=r-x, diğer=r--
ls -la script.sh
# -rwxr-xr-x 1 ali developers 1234 Jun 15 14:30 script.sh
 
# chmod — izin değiştir
chmod 755 script.sh      # Sahip:rwx, Grup:r-x, Diğer:r-x
chmod +x script.sh       # Çalıştırma izni ekle
chmod -w config.json     # Yazma iznini kaldır
chmod -R 644 public/     # Recursive
 
# Sayısal izinler
# 4=okuma, 2=yazma, 1=çalıştırma
# 7=rwx, 6=rw-, 5=r-x, 4=r--
 
# chown — sahiplik değiştir
chown ali:developers dosya.txt
chown -R www-data:www-data /var/www/
 
# sudo — yönetici yetkisi
sudo apt update && sudo apt upgrade -y
sudo systemctl restart nginx

# Bağlantı testi
ping google.com
curl -I https://api.example.com       # HTTP başlıkları
curl -s https://api.example.com/health | jq   # JSON formatla
 
# Port kontrol
ss -tulnp                             # Dinleyen portlar
ss -tulnp | grep :3000                # Belirli port
netstat -an | grep LISTEN             # (eski yöntem)
 
# DNS
nslookup google.com
dig google.com
host google.com
 
# Dosya transfer
scp -r yerel/klasor/ kullanici@sunucu:/uzak/yol/
rsync -avz --progress src/ kullanici@sunucu:/hedef/

#!/bin/bash
# Shebang — hangi interpreter kullanılacağı
 
set -e  # Hata olunca dur
set -u  # Tanımsız değişkende hata
 
# Değişkenler
AD="Ali"
YAS=25
echo "Merhaba, $AD! (${YAS} yaşında)"
 
# Koşullar
if [ -f /etc/nginx/nginx.conf ]; then
  echo "Nginx kurulu"
elif [ -d /usr/local/nginx ]; then
  echo "Nginx farklı konumda"
else
  echo "Nginx bulunamadı"
fi
 
# Döngüler
for DOSYA in *.log; do
  echo "İşleniyor: $DOSYA"
  gzip "$DOSYA"
done
 
# Fonksiyon
log_yaz() {
  local SEVIYE=$1
  local MESAJ=$2
  echo "[$(date '+%Y-%m-%d %H:%M:%S')] [$SEVIYE] $MESAJ" >> /var/log/script.log
}
 
log_yaz "INFO" "Script başlatıldı"
 
# Argümanlar
if [ $# -lt 1 ]; then
  echo "Kullanım: $0 <ortam>"
  exit 1
fi
 
ORTAM=$1  # İlk argüman

# Servis durumu
systemctl status nginx
systemctl status postgresql
 
# Servis yönetimi
sudo systemctl start    nginx
sudo systemctl stop     nginx
sudo systemctl restart  nginx
sudo systemctl reload   nginx    # Config yeniden yükle (yeniden başlatmadan)
 
# Otomatik başlatma
sudo systemctl enable  nginx    # Sistem açılınca başlat
sudo systemctl disable nginx    # Sistem açılınca başlatma
 
# Loglar
journalctl -u nginx              # Servis logları
journalctl -u nginx -f           # Canlı log takibi
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"