Backend Nedir? Sunucu, Veritabanı ve API Mantığı

Backend, uygulamanın görünmeyen ama sistemi ayakta tutan tarafıdır. Bu derste backend'in parçalarını ve bir isteğin sunucuda nasıl işlendiğini öğreneceksin.

Öğrenme Hedefleri

• ▸Backend katmanlarını tanımak
• ▸Route, controller, service ve database ayrımını anlamak
• ▸Auth ve validation neden gerekir görmek
• ▸Basit backend proje yapısını kurabilmek

Backend Akışı

Request
  -> Route
  -> Validation
  -> Controller
  -> Service
  -> Database
  -> Response

Bu ayrım büyüyen projelerde kodun anlaşılır kalmasını sağlar.

Backend Dosya Düzeni

Basit bir backend projede klasörler şöyle ayrılabilir:

src/
  routes/
  controllers/
  services/
  repositories/
  middlewares/
  schemas/

Bu ayrım zorunlu bir kural değil, büyüyen projede zihinsel yükü azaltan bir düzendir.

Route

Route, gelen isteğin hangi işlemle eşleşeceğini belirtir.

app.get('/api/articles', listArticles);
app.post('/api/articles', createArticle);

Route mümkün olduğunca ince kalmalıdır.

Validation

Kullanıcıdan gelen veri güvenilir değildir. Backend her inputu doğrulamalıdır.

if (!title || title.length < 3) {
  return res.status(400).json({ error: 'Başlık çok kısa' });
}

Gerçek projelerde Zod, Joi veya framework validation araçları kullanılır.

Service Katmanı

Service, iş kuralının yaşadığı yerdir.

async function publishArticle(articleId, userId) {
  const article = await articleRepo.findById(articleId);
  if (article.authorId !== userId) throw new Error('Yetki yok');
  return articleRepo.update(articleId, { status: 'PUBLISHED' });
}

Bu kod controller içinde dağınık durmak yerine ayrı katmanda daha okunabilir olur.

Backend Güvenlik Refleksi

Backend geliştirici şu soruları sürekli sorar:

• ▸Bu kullanıcı bu işlemi yapmaya yetkili mi?
• ▸Gelen veri beklediğim formatta mı?
• ▸Hata mesajı gizli bilgi sızdırıyor mu?
• ▸Bu endpoint brute force'a açık mı?
• ▸Bu dosya yüklemesi güvenli mi?

Hata Yönetimi

Backend her hatada stack trace döndürmemelidir. Kullanıcıya sade mesaj, log sistemine teknik detay gitmelidir.

app.use((err, req, res, next) => {
  console.error(err);
  res.status(500).json({ error: 'Beklenmeyen bir hata oluştu' });
});

Bu kalıbın tam örneği için Express Global Error Middleware kod örneğine bakabilirsin.

Backend Kalite Kontrol Listesi

• ▸Input validation var mı?
• ▸Yetki kontrolü endpoint içinde yeniden yapılıyor mu?
• ▸Hata response formatı tutarlı mı?
• ▸Loglar hassas veri içermiyor mu?
• ▸Veritabanı sorguları ölçülüyor mu?
• ▸Rate limit gereken endpointlerde aktif mi?
• ▸Test edilebilir servis katmanı var mı?

Alıştırma

Bir not alma uygulaması için backend akışı çiz:

• ▸Kullanıcı giriş yapar.
• ▸Not listesi çekilir.
• ▸Yeni not eklenir.
• ▸Sadece not sahibi güncelleyebilir.

Her adımda hangi kontrol yapılmalı yaz.

Ek görev: Not oluşturma endpointi için request body, success response ve validation error response formatı tasarla.

Sonraki Adım

Backend öğrenirken API 101, JWT Authentication ve PostgreSQL Index Optimizasyonu dersleri birlikte çalışılmalıdır.